Κρίσεις κι Επικλήσεις Αξιών

Διοικώντας το Αναμενόμενο και Σχεδιάζοντας για το Χειρότερο
23 Αυγούστου, 2020
Γ. Καραδήμας Σύμβουλος επιχειρήσεων
Πώς Εξυγιαίνονται οι Οργανισμοί;
25 Αυγούστου, 2020
Διοικώντας το Αναμενόμενο και Σχεδιάζοντας για το Χειρότερο
23 Αυγούστου, 2020
Γ. Καραδήμας Σύμβουλος επιχειρήσεων
Πώς Εξυγιαίνονται οι Οργανισμοί;
25 Αυγούστου, 2020

Πρέπει να υπάρχουν κανόνες, γιατί κανένα παιχνίδι δεν αξίζει όταν παίζεται χωρίς αυτούς. Κι αυτό ισχύει πάντα και παντού. Σε τελική ανάλυση, ακόμη και το σύμπαν υπακούει σε ορισμένους κανόνες. Οι κανόνες είναι σημαντικοί για άτομα, για οικογένειες, για οργανισμούς και για κοινωνίες στο σύνολό τους κι αυτό οφείλεται στο γεγονός πως οι κανόνες ορίζουν το πώς και ταυτόχρονα το πώς να μην ενεργούν οι κοινωνικές αυτές δομές, προκειμένου να εκπληρώσουν τον σκοπό τους. Με άλλα λόγια, οι κανόνες θέτουν όρια στο τι μπορεί να θεωρηθεί αποδεκτό και στο τι δε μπορεί. Μ’ απλά λόγια, δεν μπορούν ν’ αγιασθούν όλα τα μέσα από τους σκοπούς. Πρέπει να υπάρχουν τρόποι που είναι κατάλληλοι και τρόποι που δεν είναι. Απ’ αυτή την άποψη, ακόμη και ο πόλεμος πρέπει να έχει κανόνες κι έχει!

Οι κανόνες δεν απαντούν σε κανένα “γιατί” και σε κανένα “τι”. Απαντούν μόνο στο “πώς”. Επομένως, οι κανόνες είναι σημαντικοί για τον καθορισμό της μορφής της ανθρώπινης δραστηριότητας και όχι για τη λειτουργία της. Δεν είναι υποκατάστατο του σκοπού. Δεν αποτελούν υποκατάστατο της δράσης. Είναι πολύ πιο ταπεινοί. Πρέπει να είναι εκεί για να κάνουν την ανθρώπινη δραστηριότητα ενδιαφέρουσα και ταυτόχρονα αποτελεσματική. Ο τύπος δε μπορεί να παράγει ουσία. Αλλά μπορεί να παράγει το περιβάλλον στο οποίο η ουσία μπορεί να ανθίσει!

Οι κανόνες είναι ταπεινοί αλλά μπορούν επίσης να είναι και ευγενείς! Και πουθενά αλλού δεν είναι πιο προφανές αυτό, παρά όταν πρόκειται για αξίες. Οι αξίες είναι εξ’ ορισμού αξιωματικές κι ως εκ τούτου δε μπορούν ν’ αποδειχθούν. Μπορούν να γίνουν βαθειά πιστευτές και μόνο. Δεν μπορεί να γίνει μέτρηση των αξιών. Γιατί αυτές αντιπροσωπεύουν στάσεις, όχι συμπεριφορές. Αναμφίβολα, είναι αφηρημένες. Πρέπει να είναι γενικές κι αφηρημένες. Και μ’ αυτόν τον τρόπο, σπάνια μπαίνουν σε δράση. Κατά μία έννοια, φαίνεται να κείτονται βαθιά. Και το βαθύ είναι σκοτεινό. Αλλά οι αξίες δεν είναι καθόλου σκοτεινές. Λάμπουν όταν πρέπει να επικαλεσθούν. Και αυτό συμβαίνει, ως επί το πλείστον, όταν ο δρόμος προς τα εμπρός είναι τόσο σκοτεινός που δε μπορεί εύκολα να βρεθεί κάποια διέξοδος.

Οι αξίες λειτουργούν ως λαμπεροί φάροι όταν πρέπει να λαμβάνονται αποφάσεις χωρίς κανένα πραγματικό γεγονός, χωρίς καμία προηγούμενη εμπειρία, χωρίς καμία απόδειξη του σωστού δρόμου μπροστά. Απλώς λοιπόν λάμπουν σε περιόδους κρίσεων. Η πρόσφατη εμπειρία της πανδημίας το κατέστησε αυτό προφανές. Υπήρξαν κυβερνήσεις για τις οποίες η πορεία δράσης ήταν τόσο προφανής. Και ήταν τόσο προφανής γιατί οι αποφάσεις τους καθοδηγούνταν από τις αξίες τους, ανεξάρτητα από το ποιες ήταν αυτές οι αξίες. Απλά, το αξίωμα ήταν εκεί και τα αξιώματα δεν απαιτούν καμία απόδειξη. Η προσπάθεια να αποδειχθεί ότι δεν μπορεί να αποδειχθεί, εισάγει ανεπιθύμητη καθυστέρηση στη λήψη αποφάσεων, καθώς και περιττά πισωγυρίσματα τα οποία με την σειρά τους παράγουν σύγχυση κατά την υλοποίηση των αποφάσεων. Επομένως, οι αξίες λειτουργούν ως μηχανισμός μάχης ή φυγής.

Οι επικλήσεις αξιών δεν διασφαλίζουν πως θα κερδηθούν οι μάχες ή ακόμη και οι πόλεμοι. Ωστόσο, διασφαλίζουν πως πολεμούνται σύμφωνα με ό, τι πιστεύεται! Κι είναι σημαντικό οι μάχες και οι πόλεμοι να πολεμούνται σύμφωνα με τα όσα πιστεύονται, ακόμα κι όταν χάνονται!